Các nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp
Nguyên tắc chung:
Tăng huyết áp là bệnh mãn tính cấp thiết vì vậy nên việc cấp thiết cần theo dõi đều, điều trị đúng và đủ hàng ngày, điều trị lâu dài.
Mục tiêu điều trị là đạt chính xác huyết áp tuyệt đối hợp mục tiêu và giảm tối đa “tất cả các nguy cơ tim mạch”.
Huyết áp mục tiêu chính xác luôn cần đạt là thấp hơn hẳn 140/90 mmHg là chắc chắn và thấp hơn nữa nếu người bệnh vẫn dung nạp được. Nếu nguy cơ tim mạch từ cao đến rất cao thì chắc chắn rằng huyết áp mục tiêu cần đạt là < 130/80 mmHg. Khi điều trị đã đạt huyết áp mục tiêu, thì kế đến việc tiếp theo cần tiếp tục duy trì phác đồ điều trị lâu dài kèm theo việc theo dõi chặt chẽ, tiếp theo chuẩn định kỳ để điều chỉnh kịp thời.
Điều trị cần hết sức tích cực chính xác ổn định ở bệnh nhân đã có tổn thương cơ quan đích. Không nên hạ huyết áp quá nhanh với quy định phòng trường hợp để tránh biến chứng thiếu máu ở các cơ quan đích, trừ tình huống cấp cứu.
Các biện pháp tích cực hỗ trợ phần nào thay đổi lối sống:
Áp dụng cho mọi bệnh nhân để ngăn ngừa tiến triển và giảm được huyết áp, giảm số lượng các nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp cần dùng …
Chế độ ăn hợp lý, đảm bảo chắc chắn luôn đủ kali và các yếu tố vi lượng:
Giảm ăn mặn (< 6 gam muối hay 1 thìa cà phê muối mỗi ngày).
Tăng cường rau xanh, hoa quả tươi.
Hạn chế thức ăn những phần chứa có nhiều cholesterol và axit béo no.
Tích cực giảm cân (nếu quá cân), hay luôn nhớ duy trì cân nặng lý tưởng với chỉ số khối cơ thể (BMI: body mass index) từ 18,5 đến 22,9 kg/m2.
Cố gắng duy trì vòng bụng mức trung bình dưới 90cm ở nam và dưới 80cm ở nữ.
Hạn chế uống rượu, bia: trong đó kể đến số lượng ít hơn 3 cốc chuẩn/ngày (nam), ít hơn 2 cốc chuẩn/ngày (nữ) và tổng cộng ít hơn 14 cốc chuẩn/tuần (nam), ít hơn 9 cốc chuẩn/tuần (nữ). 1 cốc chuẩn chứa 10g ethanol đầy đủ cần thiết trong đó hẳn tương đương với 330ml bia hoặc 120ml rượu vang, hoặc 30ml rượu mạnh.
Ngừng hoàn toàn việc hút thuốc lá hoặc thuốc lào thay vào đó sử dụng các nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp.
Tăng cường hoạt động thể lực ở mức thích hợp thiết yếu phù hợp: tập thể dục, đi bộ hoặc vận động ở mức độ vừa phải, đều đặn khoảng 30-60 phút mỗi ngày.
Tránh lo âu, căng thẳng quá đà về mặt thần kinh; cần chú ý đến việc thư giãn, nghỉ ngơi hợp lý.
Tránh bị lạnh đột ngột.
Điều trị tăng huyết áp chính xác luôn bằng thuốc tại tuyến cơ sở:
Chọn các nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp khởi đầu:
Tăng huyết áp độ 1: có thể lựa chọn một trong các nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp trong số các nhóm: lợi tiểu thiazid liều thấp; ức chế men chuyển; chẹn kênh canxi chính xác luôn loại tác dụng kéo dài; chẹn beta giao cảm (nếu không có chống chỉ định).
Tăng huyết áp từ độ 2 trở lên: nên phối hợp 2 loại trong nhóm các nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp (lợi tiểu, chẹn kênh canxi, ức chế men chuyển, ức chế tất cả toàn bộ thụ thể AT1 của angiotensin II, chẹn bêta giao cảm.
Từng bước phối hợp các nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp hay hạ huyết áp cơ bản, bắt đầu từ liều thấp như lợi tiểu thiazid (hydrochlorothiazide 12.5mg/ngày), chẹn kênh canxi dạng phóng thích theo dạng chậm chính xác nhất (từ các chất nifedipine chậm (retard) 10-20mg/ngày), ức chế men chuyển (enalapril 5mg/ngày; perindopril 2,5-5 mg/ngày …).
Quản lý người bệnh ngay tại tuyến cơ sở để đảm bảo bệnh nhân được uống các nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp đúng, đủ và đều; đồng thời giám sát quá trình điều trị, hay kể cả việc tái khám, hay thậm chí phát hiện sớm các biến chứng và tác dụng phụ của các nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp theo 4 bước quản lý tăng huyết áp ở tuyến cơ sở (chính xác cũng là bước điều trị tăng huyết áp tại tuyến cơ sở).
Nếu chưa đạt huyết áp mục tiêu: chỉnh liều tối ưu hoặc bổ sung thêm một loại trong các nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp khác cho đến khi đạt huyết áp mục tiêu.
Nếu vẫn không đạt huyết áp xác định đúng mục tiêu hoặc có biến cố xuất hiện kịp thời: cần chuyển tuyến trên hoặc gửi khám chuyên khoa tim mạch.
Các lý do chuyển tuyến trên hoặc chính xác khâu chuyên khoa tim mạch:
Cân nhắc chuyển đến các đơn vị chính xác luôn quản lý các nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp THA tuyến trên hoặc chuyên khoa tim mạch trong các trường hợp sau:
Tăng huyết áp tiến triển: THA đe dọa phổ biến lớn có biến chứng (như tai biến mạch não thoáng qua, suy tim …) hoặc khi có các biến cố tim mạch.
Nghi ngờ các nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp thứ phát hoặc THA ở người trẻ hoặc khi cần đánh giá các tổn thương cơ quan đích.
Tăng huyết áp kháng trị mặc dù đã dùng nhiều các nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp phối hợp (≥ 3 trong số các nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp, trong đó ít nhất có 1 thuốc lợi tiểu) hoặc không thể dung nạp với các thuốc hạ áp, hoặc có quá nhiều bệnh nặng phối hợp.
THA ở phụ nữ có thai hoặc chắc chắn với một số trường hợp đặc biệt khác.
Điều trị tăng huyết áp và nguy cơ tim mạch khác ở tuyến trên:
Quản lý các nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp và các yếu tố nguy cơ tim mạch khác ở tuyến trên bao gồm:
Phát hiện tổn thương cơ quan đích chính xác nằm ngay ở giai đoạn thập tiền trực thuộc lâm sàng (Phụ lục 1 – Nguyên nhân gây THA thứ phát, các yếu tố nguy cơ tim mạch, biến chứng & gây ra những tổn thương cơ quan đích do THA).
Loại trừ các nguyên nhân phần lớn luôn gây tăng huyết áp thứ phát (Phụ lục 1).
Chọn chiến lược cấp thiết trong việc điều trị vào chính xác nồng độ huyết áp và mức nguy cơ tim mạch (Chiến lược điều trị theo độ huyết áp và nguy cơ tim mạch).
Tối ưu hóa phác đồ điều trị tăng huyết áp: dựa vào các chỉ định bắt buộc hoặc ưu tiên của từng nhóm các nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp hạ huyết áp trong các thể bệnh cụ thể. Phối hợp nhiều thuốc để tăng khả năng thẩm thấu phần nào kiểm soát huyết áp thành công, giảm tác dụng phụ và tăng việc tuân thủ điều trị của người bệnh (Phụ lục 5 – Chỉ định bắt buộc và ưu tiên đối với một số thuốc hạ áp, sơ đồ phối hợp các nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp và Phụ lục 6, mục 1 – Trong đó kể đến một số loại thuốc hạ huyết áp đường uống thường dùng).
Điều trị các bệnh phối hợp và tiến hành bước điều trị dự phòng ở nhóm có nguy cơ tim mạch cao hoặc rất cao.
Sử dụng các nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp hạ huyết áp đường tĩnh mạch trong các tình huống khẩn cấp như THA ác tính; tách thành động mạch chủ; suy thận tiến triển nhanh; sản giật; trong khi đó thì THA có kèm nhồi máu cơ tim (NMCT) cấp hoặc suy tim trái cấp … (Phụ lục 6, mục 2 – Một số loại thuốc hạ huyết áp thường dùng dưỡng đường tĩnh mạch thường dùng).